Toiet for Me Logo

Toaleta dla każdego to międzynarodowy projekt, którego celem jest stworzenie uniwersalnej toalety dla osób z ograniczeniami w poruszaniu się. Na Politechnice Wiedeńskiej powstanie prototyp urządzenia, które sprosta potrzebom zarówno osób z  niepełnosprawnościami, jak i seniorów. W badaniach i testach uczestniczą partnerzy z Holandii, Belgii, Polski i Rumunii.  Chcą, by  „Toaleta dla każdego” zaistniała szeroko w przestrzeniach użyteczności publicznej: kinach, teatrach, domach kultury, restauracjach czy hotelach. Polskim partnerem projektu jest Fundacja Na Miejscu, która specjalizuje się w badaniu i projektowaniu przyjaznych przestrzeni publicznych, z uwzględnieniem potrzeb seniorów.

W krajach rozwiniętych średnia długość życia wydłuża się i coraz więcej mieszkańców mierzy się z przewlekłymi chorobami wieku podeszłego.  Oprócz cukrzycy, osteoporozy czy miażdżycy, problemy urologiczne są tym, na co szczególnie często skarżą się pacjenci geriatryczni. Wraz z wiekiem nerki coraz gorzej zagęszczają mocz, osłabione mięśnie kegla u kobiet powodują jego popuszczanie, u mężczyzn – powiększona prostata nie pozwala na dokładne opróżnianie pęcherza . On sam traci pojemność, cewka moczowa u obu płci skraca się. Aktywności w ciągu dnia zaczynają być podporządkowane dostępnością do toalety. U wielu osób problemy nasilają się w nocy – National Sleep Foundation zapytało o ten problem osoby w wieku od 55 do 84 lat. Dwie trzecie z  nich  przynajmniej kilka razy w tygodniu nie wysypiało się dostatecznie z powodu konieczności częstego oddawania moczu.  Drugą grupą, dla dla której dostęp do toalet jest szczególnie istotny, są osoby z niepełnosprawnościami ruchowymi. Wiele z nich przy dostępie do odpowiedniego sprzętu i udogodnień w przestrzeni prywatnej i publicznej, jest w stanie funkcjonować samodzielnie. W obu tych grupach utrudniony dostęp do toalet, z których można szybko i wygodnie skorzystać, powoduje znaczne obniżenie jakości życia i wycofywanie się się z aktywności społecznych, za czym może iść obniżenie nastroju i pogłębiające się stany depresyjne. 

W muzeach, galeriach handlowych, urzędach czy parkach coraz łatwiej dziś znaleźć toalety z charakterystycznym symbolem postaci na wózku. Dobrze, że w ogóle są – z szerszym wejściem, niżej zamontowanym zlewem, z podpórkami przy muszli klozetowej, za które można złapać. Ale toalety te, nie mogą sprostać wszystkim potrzebom. O ile sprawnej ruchowo osobie obojętne jest na przykład to, jak daleko od ściany znajduje się muszla klozetowa lub z której strony sedesu jest więcej miejsca, dla osób z różnorodnymi ograniczeniami ruchowymi te kwestie są bardzo ważne i to one znacznym stopniu wpływają na komfort, a czasem – na możliwość skorzystania z toalety.  Inaczej robi to osoba mająca porażoną jedną stronę ciała (czy lewą, czy prawą – to również czyni ogromną różnicę), inaczej – ktoś z porażeniem dwu lub cztero-kończynowym. Osoby starsze  potrzebują wielu miejsc podparcia przy poruszaniu się po łazience, osoby na wózkach – przestrzeni, by swobodnie nim manewrować, a także możliwości wyboru,  z której strony muszli klozetowej podjechać. 

Toilet4me2 / Toaleta dla każdego od początku powstaje z myślą o zaspokojeniu potrzeb jak najszerszej grupy użytkowników. Do pracy przy projekcie zaangażowano międzynarodowy zespół, na czele którego stoją inżynierowie z Politechniki Wiedeńskiej. To oni, na podstawie ankiet i pogłębionych wywiadów, stworzą prototyp inteligentnej, uniwersalnej toalety, która – po fazie testowania i udoskonalania, będzie miała szansę na wejście do produkcji. Projekt rozpoczął się w 2020 roku i potrwa trzy lata.

Etapy pracy
Zaczęło się od rozmów. W Polsce, Holandii, Belgii i Rumunii lokalni badacze i badaczki przeprowadzają rozmowy i konsultacje z osobami o różnym stopniu ograniczenia ruchowego (w tym – z osobami starszymi, osobami z niepełnosprawnością wrodzoną lub nabytą, a także – z opiekunkami i opiekunami takich osób). Wywiady poprzedzane są prezentacją istniejących już na rynku rozwiązań  – w  Polsce wykorzystano do tego jedno z modelowych mieszkań, zaprojektowanych dla osób starszych.   Na podstawie rozmów i ankiet lokalni partnerzy projektu opracowują rekomendacje. Następnie do pracy przystąpią eksperci z Politechniki Wiedeńskiej. Przygotowany przez nich pierwszy prototyp będzie następnie testowany w poszczególnych krajach. Zebrane uwagi posłużą do przygotowania drugiego prototypu, który – po kolejnej fazie testów, zostanie opracowany w formie prototypu numer trzy, gotowego do testowania w docelowych miejscach użyteczności publicznej.

Inspiracje i innowacje
Nowoczesne rozwiązania: toalety z regulowaną wysokością lub kątem nachylenia muszli, podłokietnikami, z funkcją bidetu i suszenia – już istnieją, ale wciąż daleka droga do tego, by stały się częstym widokiem w miejscach publicznych. Są drogie lub wymagają  gruntownego remontu i dużej przestrzeni. Ekonomia montażu to nie jedyne wyzwanie, przed jakim stoją wiedeńscy inżynierowie. “Toaleta dla każdego” to właściwie oksymoron, szczególnie, jeśli dotyczy osób z niepełnosprawnościami i z ograniczeniami w poruszaniu się.  Przycisk czy dźwignia, a może sterowanie głosem? – daną funkcję można uruchomić na różne sposoby, trzeba wybrać taką, która nie będzie stanowiła dodatkowej bariery dla użytkowników. Inaczej projektuje się dla seniorów – ci bardziej ufają rozwiązaniom bez nadmiaru elektroniki, niż młodsi użytkownicy. Dlatego respondenci, z którymi prowadzone są rozmowy,  dobierani są tak, by reprezentowali jak najszerszy zakres potrzeb wynikających z  niepełnosprawności.  Są jednak elementy i funkcje, które przydatne są większości: podłokietniki, regulacja wysokości, funkcja bidetu czy funkcja samoczyszcząca (higiena korzystania jest jedną z potrzeb wspólnych wszystkim użytkownikom).


Dostępność, godność, uczestnictwo
Polski Główny Urząd Statystyczny przewiduje, że w 2030 roku osoby powyżej 60 roku życia będą stanowiły 30% polskiego społeczeństwa. Kluczowe jest to, by wraz z długością życia, rosła także jego jakość – od specjalistycznej opieki medycznej, po dostęp usług i narzędzi ułatwiających codzienne funkcjonowanie.  W Holandii i Portugalii – krajach, które, jak mogłoby się wydawać, swoją lekcję z dostępności odrabiają dość sumiennie, przeprowadzono badania na grupie 200 osób z niepełnosprawnością ruchową.  66% z nich potrzebuje lub wkrótce będzie potrzebowała wsparcia w korzystaniu z toalety. Prawie 80% tych osób korzysta z toalet dostosowanych do osób z niepełnosprawnościami.  A co pozostałymi 20%? Połowa z nich nie jest w stanie korzystać z toalety samodzielnie i nie korzysta z tych dostępnych w miejscach publicznych. 61% z badanej grupy przyznaje, że ze względu na brak możliwości samodzielnego korzystania z toalety, ograniczają dłuższe wyjścia z domów.

Takie osoby rezygnują z odwiedzania muzeów, restauracji, parków, galerii handlowych, nie chodzą do teatrów. Wizyty w urzędach i gabinetach lekarskich planują tak, by nie musieć skorzystać z toalety.  Albo wychodzą – ale zawsze w towarzystwie kogoś, kto będzie mógł im w tym pomóc.  „Toaleta dla każdego” to szansa na stworzenie urządzenia, które  będzie miało szansę na montaż i zastosowanie nie tylko w miejscach o specjalistycznym przeznaczeniu, ale tam, gdzie kwestia dostępności daje ludziom poczucie uczestnictwa, przynależności i szansę na faktyczną integrację społeczną.


Projekt jest współfinansowany ze środków Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.

Koordynatorem projektu w Polsce jest
Fundacja na rzecz wspólnot lokalnych „Na miejscu”
www.namiejscu.org
fundacja@namiejscu.org
Magda Kubecka magda.kubecka@namiejscu.org

Group of people – young, adults, elderly, disabled